Wrzesień to miesiąc bardzo intensywny pod względem organizacyjnym w szkołach. To czas planowania działań skierowanych bezpośrednio lub pośrednio na uczniów. Jednym z nich jest dostosowanie wymagań edukacyjnych do potrzeb i możliwości psychofizycznych ucznia. Mówi o tym Rozporządzenie MEN z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach. Należy jednak pamiętać, że tego typu dostosowania przygotowuje się w każdym momencie w ciągu całego roku szkolnego, jeśli tylko zachodzi taka potrzeba lub uczeń/ uczennica otrzymuje opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej, z której wynika potrzeba dostosowania wymagań.
Opracowując dostosowanie wymagań edukacyjnych do potrzeb i możliwości psychofizycznych ucznia, wynikających z zaleceń poradni psychologiczno-pedagogicznej wymaga uwzględnienia tego, co wynika z opinii. Poniżej przybliżę kilka terminów, z jakim można się spotkać w tych dokumentach.
Funkcje poznawcze
Są to procesy, dzięki którym mamy możliwość odbierania informacji z otoczenia oraz związków i zależności zachodzących pomiędzy nimi. Funkcje poznawcze to nic innego jak percepcja (dotyk, słuch, węch, wzrok, smak), mowa, pamięć, uczenie się, myślenie (rozumowanie i podejmowanie decyzji). Trening poznawczy wpływa na ukrwienie mózgu, poziom funkcji intelektualnych.
Zakłócenie rozwoju
może dotyczyć okresu prenatalnego (w łonie matki), czasu porodu i życia noworodka. Rozwój mogą zakłócić uszkodzenia genetyczne, choroby matki w okresie ciąży, urazy mechaniczne, niedotlenienie dziecka podczas porodu, zbyt długie przebywanie w inkubatorze po urodzeniu, wcześniactwo, choroby dziecka.
Rozwój psychoruchowy
Dotyczy zarówno motoryki, jak i funkcji poznawczych. Motoryka to siedzenie, stanie, chodzenie, chwytanie, manipulowanie, rysowanie…, ale i ruchy głowy w pierwszym miesiącu życia dziecka. Motorykę dzielimy na dużą i małą.
Motoryka duża
czynności wymagające użycia dużych partii mięśni, wiąże się z utrzymaniem równowagi, koordynacją kończyn. Jest związana z chodzeniem, stawianiem naprzemiennych kroków, kopanie piłki, jazdą na rowerze, na nartach…
Motoryka mała
Dotyczy motoryki rąk. Wiąże się z umiejętnością chwytania przedmiotów. Wiąże się z wykształceniem chwytu pęsetowego co ma miejsce ok.2 roku życia dziecka, co oznacza gotowość do posługiwania się narzędziem pisarskim. Początkowo jest to kredka, ołówek.
Na motorykę małą i dużą wpływa rozwój motoryczny dziecka: rozwój lokomocji, postawy, umiejętność manipulacji.
Nieharmonijny rozwój psychoruchowy
Polega na tym, że pewne obszary/ funkcje rozwijają się prawidłowo a inne z opóźnieniem.
Myślenie symboliczne
W praktyce oznacza zastępowanie przedmiotów symbolami, np.: klocek dla dziecka staje się samolotem.
Koordynacja wzrokowo-ruchowa
Czynności polegające na współpracy oka i ręki podczas wykonywania czynności, np..: wkładanie klocków w odpowiedni otwór, przepisywanie z tablicy do zeszytu.
fot. Ewa Kempska
Lateralizacja
To dominacja jednej ze stron. Dotyczy preferencji jednego oka, ucha, nogi, ręki. Nie zawsze jednak dotyczy wyłącznie jednej ze stron. Jeśli jest mowa o lateralizacji to mówimy o dzieciach z lateralizacją prawostronną, lewostronną, skrzyżowaną, nieustaloną. W przypadku dzieci oburęcznych ważne jest by wybrało jedną ze stron ok. 2 roku życia, ponieważ obustronność hamuje rozwój specjalizacji poszczególnych półkul mózgowych. W wieku 3-4 lat dziecko powinno dokonać ostatecznego wyboru ręki dominującej.
Funkcje słuchowe
zalicza się do nich reagowanie na dany dźwięk oraz na jego zaprzestanie, umiejętność lokalizowania miejsca pochodzenia dźwięku (skąd dochodzi), rozpoznawanie dźwięku i jego zapamiętywanie (np.; sekwencje 3 różnych dźwięków- kluczy, nożyczek, stukanie palcem w metalowe pudełko), różnicowanie dźwięków(odgłos motoru a odgłosy ptaka), łączenie dźwięku z innymi bodźcami.
Zaburzenia funkcji słuchowo-językowych
Mogą objawiać się przestawianiem głosek i sylab w wyrazach; trudności z różnicowaniem głosek podobnych pod względem fonetycznym, np.: s-z, k-g; trudności z zapamiętywaniem nazw, wierszy, piosenek; trudności z zapamiętaniem sekwencji (nazwy tygodnia, sekwencji czasowych: wczoraj-dziś-jutro), dni tygodnia, pór roku…
Percepcja słuchowa
To m.in. umiejętność różnicowania głosek pozycyjnych w wyrazach, np.: kra-gra. W opiniach poradni psychologiczno-pedagogicznych pojawia się wiele związanych z tym terminów: słuch fonemowy, słuch fonematyczny, przetwarzanie fonologiczne, świadomość fonologiczna. Warto jednak pamiętać, że nie są to synonimy „percepcji słuchowej” a ich zakres jest węższy lub szerszy.
Specyficzne trudności
Charakterystyczne z powodu konkretnych przyczyn, np.: z powodu dysleksji. Odchodzi się już od tego terminu.
Analiza i synteza
Zzynności związane z dokonywaniem rozkładu całości na poszczególne elementy lub składanie poszczególnych elementów w całość. Dotyczy to procesów poznawczych, analizy i syntezy wzrokowej, słuchowej, czucia dotyku oraz ruchu.
Analiza głoskowa
To umiejętność podziału słów na głoski, które odpowiadają fonemom. Fonem jest pojęciem abstrakcyjnym, realizowanym w rzeczywistej mowie przez głoski.
Analiza głoskowa to wymawianie kolejnych kłosek w wyrazie, np.: m-a-k.
Synteza głoskowa
To łączenie głosek w słowo i umiejętność powiedzenia jakie to słowo po usłyszeniu, np.: o-k-n-o.
Analiza sylabowa
To umiejętność podziału słów na sylaby.
Ćwiczenia percepcji wzrokowej
Polegają na usprawnianiu analizy i syntezy wzrokowej na materiale literowym i nieliterowym. Do materiałów pierwszego typu można zaliczyć rozsypanki wyrazowe, literowe, natomiast do drugiego typu ćwiczeń należy np.: układanie puzzli, mozaiki, układanek. Osoby, u których występują zaburzenia percepcji wzrokowej mają trudności w wyszukiwaniu różnic, mylą litery o podobnym kształcie (np.: b-d-p-g), pomijają znaki diakrytyczne (kreski, ogonki w literach ą, ź, ć…), kłopot sprawia im przepisywanie tekstu, trudność sprawia takim osobom rozpoznawanie i nazywanie przedmiotów na ilustracjach. Wyzwaniem jest dla tych osób odwzorowanie z pamięci, jak i ze wzoru kształtów…
fot. Ewa Kempska
Orientacja w schemacie ciała i orientacja przestrzenna
Dotyczy orientacji w prawej/ lewej stronie ciała, kierunków na kartce góra-dół…
Orientacja w czasie
Dotyczy odczytywanie wskazań zegara, określaniem pory dnia i pory roku…
Pamięć mimowolna
Zdolność do przyswajania informacji w sposób nieuświadomiony, mimowolny, bez większego zaangażowania i motywacji.
Pamięć wzrokowa
To umiejętność utrwalania i przypominania sobie informacji wizualnych.
Pamięć słuchowa
Umiejętność utrwalania i przypominania sobie informacji słyszanych.
Pamięć słuchowa bezpośrednia
Umiejętność natychmiastowego zapamiętywania informacji zaraz po ich usłyszeniu. Pomocna podczas pisania dyktand (pisania z pamięci). Dzięki niej jesteśmy w stanie zapamiętać dwa polecenia jednocześnie, złożonych poleceń.
Pamięć sekwencyjna
Umiejętność zapamiętywania ciągu cyfr, nazw, sekwencji ruchowych.
Pamięć robocza
To umiejętność przechowywania i przetwarzania informacji przez krótki czas. Bardzo ważna podczas pracy na lekcji, wiąże się bezpośrednio z koncentracją uwagi.
Dysleksja
To rozwojowe zaburzenie uczenia się w zakresie czytania.
Dysortografia
Rozwojowe zaburzenie uczenia się w zakresie ekspresji pisemnej.
Dysgrafia
To rozwojowe zaburzenie uczenia się w zakresie poziomu graficznego pisma.
Przykłady dostosowań wymagań edukacyjnych opracowane przeze mnie można znaleźć TUTAJ
raz opracowane przez Zytę Czechowską TUTAJ
oraz przez Zytę Czechowską oraz Jolantę Majkowską TUTAJ
W wyjaśnieniu w/w pojęć korzystałam:
– z wiedzy i notatek własnych uzyskanych na różnego rodzaju szkoleniach, warsztatach oraz są one wynikiem moich własnych doświadczeń z terapii z dziećmi; definicję dysleksji, dysgrafii, dysortografii zaczerpnęłam ze szkolenia w NODZ Zyta Czechowska prowadzonym przez dr Michalinę Ignaciuk
-z książki Jagody Cieszyńskiej, Neurobiologiczne podstawy rozwoju poznawczego, Centrum Metody Krakowskiej, Kraków 2020
-z książki Jagody Cieszyńskiej, Marty Korendo, Wczesna interwencja terapeutyczna, Wydawnictwo Edukacyjne Kraków, 2021
Należy do społeczności Superbelfrzy RP. Trenerka Asów Internetu Fundacji Szkoła z Klasą. Pracuje w Szkole Podstawowej im. Andrzeja Skupnia–Florka w Gliczarowie Górnym.