Gdy codziennie idę do szkoły, mam w swoim tornistrze drewniany piórnik, a w nim, pióro Zenith, pachnącą wspaniale gumkę do zmazywania ołówka, kolorowe kredki (12 kolorów). Mam zeszyty w linię, kratkę i pięciolinię
i elementarz z wierszykiem:
„Kto to taki? To dwa raki. Tata rak i mama rak – a tam mamy tatarak”
i co najważniejsze mam skrzętnie również schowany mit.
W drugiej ręce trzymam torbę nauczyciela pełną kart pracy, ołówków, długopisów, notatek, kartek, karteczek i logosu.
Jestem gdzieś pomiędzy mitem a logosem, choć wierzę, że od 3500 lat Grecy wskazali mi drogę jak wydostać się z mitu i przejść do logosu.
Szkopuł w tym, że te dwa paradygmaty są mi potrzebne. Mogą zarówno szkodzić jak i leczyć.
Czy mam w sobie myślenie mitologiczne? Oczywiście. Pomaga mi w mojej pracy w szkole. Jako wychowawca stwarzam małą społeczność klasową, która ma swój kolisty czas profanum w zwykłocie dni, monotonii lekcji,
w chwilowych przerwach i nowych poniedziałkach, i mam kolisty czas sacrum w wycieczkach, nockach, świętach klasowych i wakacjach. Jestem opiekunem, pasterzem, który dogląda swoje stado, chroni przed wilkami, gani krnąbrne owieczki dla ich dobra. Jako kapłan pilnuję rytuałów, zachowań, gestów w świątyni edukacji, gdzie tli się na ołtarzu mistyczny kaganek oświaty, którego pilnuję wraz z 701 tysiącami nauczycieli w Polce. Mam w sobie swój mit założycielski: jak to się stało, że zostałem nauczycielem. Mam w sobie cel, sens i znaczenie mojej pracy. Czasem dostrzegam Prometeusza, który wykrada ogień do kaganka, choć częściej Syzyfa, który wstaje rano i mozolnie głaz wtacza na górę.
Czy ten mit może być przeszkodą. Oczywiście. Jest opowieścią, którą opowiadam. Ta opowieść zależna jest ode mnie. Od mojej wiedzy, doświadczeń, emocji, uprzedzeń, stereotypów, momentu w dniu, ciśnienia na zewnątrz i mojego zjedzonego lub nie śniadania. Daje
mi bezpieczeństwo, nadaje sens i znaczenie życiu i sprawia,
że mam podstawę, filary i grunt.
Zrób, proszę dla siebie ćwiczenie literackie. Usiądź sobie wygodnie
przy biurku, miej przygotowaną kartkę papieru A4 oraz pióro (koniecznie pióro, bo tylko piórem pisane dzieło nabiera wartości:) i napisz swoją autobiografię. Obserwuj proszę w trakcie pisania swoje emocje, proces grzebania w pamięci i wyciąganie lub chowanie faktów ze swojego życia. Po napisaniu przeczytaj swą autobiografię.
Jakie pytania rodzą się w Twej głowie? Czy mogłeś opowiedzieć ją inaczej? Czy ktoś może opowiedzieć Twą biografię inaczej, jeśli będziemy mieli tyle szczęścia lub nieszczęścia, by nie wszystek umrzeć?
Czy może zatem tak być, że opowiadam wciąż rzeczy, których dawno
już nie sprawdzałem i dziś wyglądają już inaczej. Czy może tak być,
że jestem zwolennikiem takiego paradygmatu naukowego, a nie innego? Czy może być tak, że wierzę jeszcze w mit o tym, że mózg ma podzielną uwagę,
że warto jest uczyć tak, by dopasować wiedzę do prawej lub lewej półkuli, że ziemia jest okrągła (przecież nie jest, jest elipsoidalna), że model atomu wygląda tak, a nie inaczej, że nie jest ważne co mówię, bo i tak za odbiór komunikatu odpowiada 83% komunikacji niewerbalnej wg Alberta Mehrabiana (tyle tylko, że on tego nie powiedział), że szkoła polska tkwi
w modelu szkoły pruskiej, choć nigdy nie sprawdziłem co to znaczy.
Czy może być tak, że w wiedzy, którą przekazują gnieżdżą się myślowe mole, które zjadają ten bezpieczny kożuch moich licznych teorii i modeli? Warto przeczytać książkę Daniela Kahnemana „Pułapki myślenia”,
by doświadczyć swoich braków, uskoków, niedobudówek, prowizorek, fuszerek myślenia.
Co zatem zrobić? Otóż przychodzi nam w sukurs LOGOS. Posłużyć się nim, to tropić, wątpić, krytykować, podważać SWOJĄ wiedzę, myśleć, rozmyślać, obmyślać. Karl Popper dawał wspaniałą receptę na Logos – falsyfikować i nie poddawać się w sprawdzaniu
i podważaniu Swoich teorii. Uczmy się zadawać najpierw sobie, następnie innym dobre pytania. Nigdy w odwrotnej kolejności.
Co to znaczy dobre pytanie? To pytanie, które sięga do twoich motywów, celów, mitów, uprzedzeń, emocji, sensów, znaczeń i definicji. Z pytania rodzi się sokratejskie „wiem,
że nic nie wiem” (choć Sokrates tych słów nie wypowiedział:).
A z tej niewiedzy rodzi się Logos, który rodzi pokorę edukacyjną, że nigdy mądry nie będę, ale mogę do mądrości dążyć.
Uważajmy jednak, by nie popaść w pułapkę Logosu, a raczej rozumu
i WIARY (często okazuje się, że tylko wiary) w ludzki rozum. Kartezjańska wiara w to, że wystarczy nam rozum, by dojść do poznania wszystkich prawd tego świata bywa dla nas drogowskazem. Gdy tegoż rozumu/logosu nadużywamy, idziemy drogą prostą i pewną, zatem jasną
i oczywistą. Pomijamy maruderów, nienadążających, błędnie myślących, wycofanych, tych z deficytami i nie ma czasu na ociąganie się. Słowa:
„nie rozumiem, jak możesz tego nie rozumieć”, to mikrowładza oświeceniowego rozumu, który gardzi mitem, wierzeniami, niewiedzą.
Czy to dobry moment na wygrzebanie ze swojej teczki mitu założycielskiego? Przypomnienia sobie definicji filozofa/nauczyciela,
czyli kogoś, kto umiłował mądrość, ukochał mądrość, której nie osiągnie, ale będzie do niej pokornie dążył.
To dobry przyczynek do rozpoczęcia bycia na nowo nauczycielem.
Kimś kto wątpi, rozmyśla, rozgląda się w przeszłości, nieco nie nadąża
za tłumem w teraźniejszości i z wielką ciekawością i namysłem spogląda
w przyszłość. Perypatetycko przechadza się ze swoimi uczniami, rozmawia z nimi o rzeczach ważnych dla mnie i dla nich. Okrywa ich Swoim płaszczem logosu, jednocześnie dając im ogrzać się w bezpiecznym micie cyklicznego czasy Szkoły.
Ty współczesny nauczycielu, weź ze sobą swój mit i swój logos i idź
na lekcję. Jeśli będziesz umiejętnie ich używał, będę spokojny o polską szkołę, nie pruską, i o Ciebie.
Zadania dla Ciebie:
1. Napisz swą biografię.
2. Sprawdź co rzeczywiście powiedział prof. Mehrabian.
3. Sprawdź jak powstał model szkoły pruskiej.
4. W trakcie własnej lekcji znajdź 20 pytań do tematu. Zadaj je uczniom.
5. Bądź filozofem/nauczycielem.
Terapeutyczne koło ratunkowe:
zaakceptuj swoje mity, ale bądź czujny i je sprawdzaj. Logos jest Twoim sprzymierzeńcem, ale nie zachłyśnij się nim. Pamiętaj, jesteś zbudowany z mitu i logosu.
z wykształcenia filozof;
praktykujący życie szkolne;
współtwórca kanału "Pstryki z Etyki" YouTube;
dyrektor Dwujęzycznej Szkoły Podstawowej Atut we Wrocławiu
- Z terapii edukacyjnej – od mitu do logosu - 31 października 2026
- Rytm dla twojej duszy - 11 sierpnia 2026